Heydərbaba, gəldim səni yoxluyam,
Bir də yatam, qucağında yuxluyam,
Omru qovam, bəlkə burda haxlıyam,
Uşaqlığa deyəm: bizə gəlsən bir,
Aydın gunlər, ağlar yuzə gulsən bir!
Heydərbaba, cəkdin məni gətirdin,
Yurdumuza, yuvamıza yetirdin,
Yusifivi uşaq ikən itirdin,
Qoca Yəqub, itmişsəm də tapıbsan,
Qavalıyıb qurd ağzından qapıbsan.
Mən gorduyum karvan catıb kocubdu,
Ayrılığm şərbətini icibdi,
Omrumuzun kocu burdan kecibdi,
Kecib gedib gedər-gəlməz yollara,
Tozu qonub bu daşlara, kollara.
Burda şirin xatirələr yatıblar,
Daşlarıylan başı başa catıblar,
Aşnalığın daşın bizdən atıblar,
Mən baxanda qavzanıllar, baxıllar,
Bir də yatıb yandırıllar, yaxıllar.
Gedənlərin yeri burda gorunur,
Xanım nənəm ağ kəfənin burunur,
Dalımcadır, hara gedim surunur:
– Bala, gəldin? Niyə belə gec gəldin?
Səbrim sənnən guləşdi, sən guc gəldin.
Qəbiləmiz burda qurub ocağı,
İndi olmuş qurd-quşların yatağı,
Gun batanda sonər butun cırağı,
“Və bəldətin leysə ləha ənisu
İlləl yəafirə və iltəl-isu”.
Zaman kecir, ufuqlərdə toz qalır,
Karvan kimi uzaqlarda toz salır,
Duman gəlir, yurəkləri culğalır,
Urək deyir: Zaman, kecmə, amandur,
Kecənlərdə gozum var, bir dayan, dur!
Ruzigarın dəyirmanı firlanır,
Məxluq onun dişlərinə tullanır,
Bax ki, bəşər yenə necə allanır,
Həmişəlik şadlıq umur ozunə,
Qəbri gorur, toz qondurmur uzunə.
Kohnələrin sur-sumuyu dartılıb,
Qurtulanın cul-cuxası yırtılıb,
Molla İbrahim lap əriyib, qurtulub,
Şeyxulislam səhman qalıb, qıvraxdı,
Novruzəli qacaq kecib, qocaxdı.
Ahılları yetmiş kəfən curudub,
Cahılları dunya qəmi kiridib,
Qız-gəlinlər ət-canların əridib,
Rəxşəndənin nəvə tutur əlini,
Nənəqızın kurəkəni, gəlini.
Cox şukru var, yenə gəldux, goruşdux,
İtənlərdən, bitənlərdən soruşdux,
Kusmuşdux, Allah qoysa, barışdux,
Bir də goruş qismət ola, olmaya,
Omurlərdə fursət ola, olmaya.
Burda xəyal meydanları genişdi,
Dağlar, daşlar butun mənlə tanışdı,
Gorcək məni Heydərbaba danışdı:
– Bu nə səsdi, sən aləmə salıbsan,
Gəl bir gorək ozun harda qalıbsan?
Kəcavəylə bu caydan cox kecmişik,
Bu ceşmələrdən nə sular icmişik,
Bu yoncalıqlarda kəsib bicmişik,
Cəpişləri qıdıxlayan gunlərim,
Cəpiş kimi oynaxlayan gunlərim.
Bu xırmanda “Aradanxır” oynardıq,
Comalaşıb qarışqatək qaynardıq,
Yavaş-yavaş baxcalarda ağnardıq,
Ağaclardan cilik-ağac kəsərdik,
Qoruqcunun qorxusundan əsərdik.
Bu tovlədə sarı inək doğardı,
Xanım nənəm inəkləri sağardı,
Ana iysi dam-divardan yağardı,
Mən buzovu qucaqlardım qaşmasın,
Deyərdi: – Bax, bayda dolsun daşmasın.
Bu damlarda coxlu cızıq atmışam,
Uşaqların aşıqların udmuşam,
Qurquşunlu saqqa alıb satmışam,
Uşaq necə hec zadınan şad olar,
İndi bizim qəmi tutmur dunyalar.
Məktəb qalır, uşaqlar dərs alırlar,
Hey yazırlar, hey pozurlar, yalırlar,
Molla İbrahim ozu, evi qalırlar,
Amma bizim yoldaşlardan qalan yox,
Bunlardan bir bizi yada salan yox.
Bir vaxtında bu məktəb pərgar idi,
Bir Museyyib, bir Məmdəsən var idi,
Biri xəlfə, biri vərzişkar idi,
Axund bizlə oynamağa gedərdi,
Ozu bizə oynamaq oyrədərdi.
Dedim, balam, o Məmdəsən nolubdu?
Məlum oldu tifil bala olubdu,
Nə var, nə var, burnundan qan gəlibdi,
Bir yel əsir, baxırsan Məmdəsən yox,
Bu kənddə bir burun qanı kəsən yox.
Dedim, deyin Museyyibə nə gəldi?
Qulam, gordum, ağlar goz ilə gəldi,
Dedi: o da bahalıq duşdu, oldu,
Dedim, yazıq bizlə hasıl bolənlər,
Bitməyəndə aclarından otənlər.
Bu məktəbdə şerin şəhdin dadmışam,
Axundun ağzından qapıb udmuşam,
Gahdan da bir axundu allatmışam,
– Başım ağrır, – deyib, qacıb getmişəm,
Baxcalarda gedib gozdən itmişəm.
Azad olanda məkəobdən cıxardıq,
Hucum cəkib biri-birin sıxardıq,
Yolda hər nə gəldi, vurub yıxardıq,
Uşaq demə, ipin qırmış dana de,
Bir dana da demə, əlli dana de.
Məlikniyaz itkin gedib yox olub,
Mir Aslan xan səktə il yıxılıb,
Hərə qacıb bir dərədə sıxılıb,
Corək qəmi cıxıb xalqın ayına,
Hər kəs qalıb oz canının hayına.
Kəndli yazıq cıraq tapmır yandıra,
Gorum sizin bərqiz qalsın andıra,
Kim bu sozu ərbablara qandıra:
Nədir axır bu millətin gunahı?
Tutsun sizi, gorum, məzlumlar ahı!
Hər nə alır baha verir qiyməti,
Ucuz fəqət əkincinin zəhməti,
Bitənindən artıq bicən ucrəti,
Kənd uşağı gedir yolda işləyə,
Orda bəlkə qəndi tapa dişləyə.
Kəndli gəlin kimi dunyanı bəzər,
Oz ovrəti yamaq-yamağa duzər,
İynə bəzər xalqı, ozu lut gəzər,
İndi də var carsablar albaxdı,
Uşaqların qıc-pacası cılpaxdı.
Bu baxcada aş tərəsi əkərdik,
Hey su acıb kərdiyə goz dikərdik,
Cıxmaq həmin dərib asa tokərdik,
Fınqılışlar qaşıqlardan aslanı,
Yağlı desəm, quru ağzın islanı.
Bu doşlərdə quzuları yayardıq,
Axmasmlar, ulduz təkin sayardıq,
Quşqovanı cəkib daşa dayardıq,
Quşqovan da elə bil ki, qabandı,
Qurd uzaqdan deyr bəs ki, cobandı.
Xanım nənəm naxoş olan il idi,
Qış var ikən kulək idi, yel idi,
Qış da cıxdı, yağış idi, sel idi,
Yuk-yapını hey catırdıq ki, gedax,
Sel kuşgudu, məcbur olduq qeyidax.
Neysan duşdu, biz də duşduk yağışa,
Kim bacarar sellər ilə boğuşa?
Hey deyirdik, bəlkə yağış yığışa,
Balakişi faytoncumuz gəlmişdi,
İmamiyyə qəhvəsində qalmışdı.
Bu zəmidə gedib gozdən itərdik,
Tonqal qurub sutulləri utərdik,
Deyib, gulmək muradına yetərdik,
El də gulsun, muradına yetişsin,
Urəklərin yaraları bitişsin.
Xəlvərcilər burda xəlvər daşırdı,
Bu kullukdən ulaqlar dırmaşırdı,
Sellər kimi nemət aşıb-daşırdı,
Hər iş dedin hər kimsəyə gorərdi,
Can dərmam istəsəydin verərdi.
İndi bəşər ac qurd kimi uduxub,
Combələnti goz qıcırdıb duruxub,
Baxırlar ki, gorsunlər kim sınıxıb,
Tokulsunlər onun leşin yırtsınlar,
Hərə bir diş ənsəsindən qırtsınlar.
Heydərbaba, səndə dəfinələr var,
Dağlar vədiəsi xəzinələr var,
Amma sənə bənzər də sinələr var,
Bu sinələr dağlar ilə danışır,
Dağlar kimi goylər ilə qonuşur.
Gor hardan mən sənə saldım nəfəsi,
Dedim qaytar sal aləmə bu səsi,
Sən də yaxşı simurq etdin məgəsi,
Sanki qanad verdin yelə, nəsimə,
Hər tərəfdən səs verdilər səsimə.
Heydərbaba, səni vətən bilmişdim,
Vətən deyib, baş goturub gəlmişdim,
Səni gorub goz yaşımı silmişdim,
Halbuki, lap qəmli qurbət səndəymiş,
Qara zindan, acı şərbət səndəymiş.
Kim qaldı ki, bizə buğun burmadı,
Altdan-altdan bizə kələk qurmadı,
Bir mərd oğul bizə havar durmadı,
Şeytanları qucaqlayıb gəzdiz siz,
İnsanları ayaqlayıb, əzdiz siz.
Divar ucaldı, gun bizə duşmədi,
Zindan qaraldı, goz-gozu seşmədi,
Gunduz gozu mənim lampam keşmədi,
Sel də basdı, əmmiz dolub gol oldu,
Cox yazığın evi conub col oldu.
Əvvəl başı məndən istiqbal etdiz,
Sondan conub işimdə ixlal etdiz,
Oz zənnizcə ustadı iğfal etdiz,
Eybi yoxdur, kecər gedər omurdur,
Qış da cıxar, uzuqara komurdur.
Mənim yolum məhəbbət caddəsiydi,
Son sozlərim haqqın iradəsiydi,
Məhəbbətin risalət vədəsiydi,
Yoxsa məndə bir kəs ilə qərəz yox,
Siyasət adlı məndə bir mərəz yox.
Haqq nə deyir? Kufrə qarşı getməyiz,
Nurdan cıxıb zuhnət icrə itməyiz,
Fırıldağa fırfıratək bitməyiz,
Gorduz də ki, olmadı kufrun dibi,
Pul da versə, almağa tikmiş cibi.
Şeytan bizim qəlbimizi condərib,
Allah deyən yoldan bizi dondərib,
İlanlı ceşməyə bizi gondərib,
Minnət qoyur ki, arxınız nəhr olub,
Biz goruruk sular bizə zəhr olub.
Heydərbaba, gileylikdən nə cıxar?
Zulmun evin səbrli təhəmmul yıxar,
Dərviş olan səbrin əlin bərk sıxar,
Gəl qayıdaq, cıxaq Ağa duzunə,
Kecək yenə məhəbbətin sozunə.
Deynə uşaq bir-birilə saz olsun,
Bəlkə bu qış bir də conub yaz olsun,
Cay, cəmənlər ordək olsun, qaz olsun,
Biz də baxıb fərəhlənib bir ucaq,
Sınıq-salxaq qanadları bir acaq.
Bu baxcadan alcaları dərərdik,
Qış adına cıxıb damda sərərdik,
Hey də cıxıb yalandan condərərdik,
Qış zumarın yayda yeyib doyardıq,
Bir kulli də minnət xalqa qoyardıq.
Evlər qalır, ev sahibi yox ozu,
Ocaqların ancaq işıldar kozu,
Gedənlərin az-cox qalıbdır sozu,
Bizdən də bir soz qalacaq, ay aman!
Kimlər bizdən soz salacaq, ay aman!
Bizdən sonra kursulərin tovunda,
Kəndin nağıllarında, soz-sovunda,
Qan nənənin caxmağında, qovunda,
Heydərbaba ozun qatar sozlərə,
İcki kimi xumar verər gozlərə.
Aşıq deyər: Bir nazlı yar var imiş,
Eşqindən odlanıb yanar var imiş,
Bir sazlı, sozlu Şəhriyar var imiş,
Odlar sonub, onun odu sonməyib,
Fələk conub, onun carxı conməyib.
Heydərbaba, alcaqların koşk olsun,
Bizdən sonra qalanlara eşq olsun,
Kecmişlərin gələnlərə məşq olsun,
Ovladımız məzhəbini danmasın,
Hər iciboş sozlərə aldanmasın!*
(Heydərbaba Təbriz yaxınlığında dağ adıdır.
”Heydərbabaya salam” şiirine adını veren Heydərbaba dağının Xoşginab (Hoşginab) köyünden görünüşü.Heydərbabaya salamŞəhriyar “Heydərbabaya salam” poemasının birinci hissəsinə yazdığı müqəddimədən əlavə əsərin sonunda şərh və izah da yazmış, adları çəkilmiş şəxslərin, yerlərin və bir sıra məsələiərin mahiyyətini, söylənilən fikirlərin səbəbini aydınlaşdırmışdır.)