Bahorni sog’indim, bahorni... Ko’rganda yerlar, olamlar to’la qorni. Qor... qor – Zaharli ninalar kabi Ko’zlarga qarab oqar... Qaydasiz, qaydasiz Latif siynalar kabi Dalalarga singgan bahor? Tala-tuz, Ekin-tikin... G’amgin-g’amgin So’la boshladi. Sarg’aygan yaproq, Bo’yanib tuproq O’la boshladi, o’la boshladi... Yo’q... o’lim yo’qdir! Yolg’iz bir o’chib, bir so’nish bordir. Bir o’chib, so’nib... yana yonish bor. Yana bahorlar, Yana lolalar, Yana siz, ey... erkin tilaklar!.. ----------------- 1926-yil, Sentabr, Samarqand

Kecha oqshom falakda oy bo‘zarib botganda, Zuhro yulduz miltirab, xira xanda otganda, Ruhimda bir ma’yuslik sokinlik uyg‘otganda, Men seni esga oldim, birinchi muhabbatim, Eslab xayolga toldim, birinchi muhabbatim.

Kuz yoysa ham yo‘llarga xazon, Qor ko‘msa ham borliqni butun, Ko‘klam kelib,ursa ham xandon, Eshigingdan o‘taman bir kun. Sochlaringga tushsa hamki oq, Peshanangni bossa ham ajin, Kirganda ham gavdangga titroq, Eshigingdan o‘taman bir kun. Mayli,shunda tanimasang ham, Yoki desang ko‘rmayin turqin, Yoshim yutib, boshim qilib xam, Eshigingdan o‘taman bir kun. Meni demay yumsang ham ko‘zing, Xonang qolsa zulmatga tutqun, Xotirangga sham bo‘lib o‘zim, Eshigingdan o‘taman bir kun. Vaqtim etib chiqsa bu jonim, Dardlarimga yasalsa yakun, Bu dunyoni tark etar onim Eshigingdan o‘taman bir kun.

Mungli qushim, sayrab-sayrab kel, anglat, Kimlar erur Turk tilini sotg‘uchi? Bulbul kabi sayrab turgan bu tilni Uyalmayin bu o‘lkadan otguchi? Bolday totli, jondan aziz turkchani Tushunmayin, xo‘rlab-xo‘rlab yotg‘uchi? Mungli qushim, ularni qo‘y, sen sayra! Turk tilining dong‘in chiqar ko‘klarga! Qo‘y ularni, ular yo‘ldan ozsinlar, El ichida bo‘sh bo‘g‘uzlik sotsinlar! * * * Türkiye Türkçesi: Dil Dertli kuşum, şakıyarak gel, anlat Kimler imiş Türk dilini satanlar? Bülbül misali şakıyan bu dili Utanmadan bu ülkeden atanlar? Baldan tatlı, candan aziz Türkçeyi Anlamadan, horlayarak atanlar? Dertli kuşum, koy onları, sen şakı! Türk dilinin ünün çıkar göklere! Koy onları, onlar yoldan çıksınlar El içinde boş boğazlık satsınlar.

Ulug‘vor qiyofa - mustahkam, Raqamlar shunchaki ehtiyoj. Hislari qulf kabi berk, mahkam, Muhabbat dunyosi sim-siyoh. Sokin kuy avjida - rekviyem, Motsart bilan bir finjon qahva. Shu telba nigohni ko‘ray deb, Tentirab yuribman shaharda. Yuragi misoli bir sohil, Langarin tashlaydi kemalar. Ko‘rfazga boqaman xo‘rsinib, Tashriflar qalbimni parchalar. Qahrabo ko‘zlarda uchqunlar, Sachraydi go‘zallik ko‘rsa bas. Oysiz tunlar, yulduzsiz tunlar. Hatto tushda meniki emas. Yashasaydik o‘rta asrda, Raqs kechasi, musiqa - Shopen. Ohanglarga to‘lgan qasrda, Oppoq royal, yolg‘iz u va men. Ustunlari naqshinkor, ko‘rkam, Devorlarda "Van Gog", " Pol Gogen". Savlat to‘kib turar "Mone" ham Va chalishni boshlar Betxoven... Tasavvur mahsuli ertakka, Yasagim kelmaydi intiho. O‘zgaga atalgan erkakka, Xayolni bog‘lash ham bir gunoh. Tun qorayar hissiz, ma’nosiz, Termuladi nigohlar yo‘lga. Xonadoshing yechib paltosin, Ilib qo‘yar asta stulga. So‘ng so‘raydi ovqat neligin, Lek so‘r...

O‘sha yo‘l,  O‘sha yo‘lakcha. Hamon o‘sha edi yo‘ldagi chiziq Men uchun bu yo‘lning fayzi bo‘lakcha,    Sen... taqdirimdagi eng go‘zal yoziq! Yoziqlarim ichra manguga borsan, Sen qolib ketgansan vidolarimda. Borsanki, hamisha yoding mujassam, Va mangu yashaysan duolarimda... *     *     * Bunda  ortga qadam bosilmas aslo, Ketmaslikka hujjat, ishqi ilohiy. Bunda  baxtsizlik yòq, baxt ham yòq ammo, Mamnunlik hissini tuyasan boqiy. Bunda  anglamaysan asl damlarni Kòrinib qoladi, oddiy va sodda. Hech yodga olmassan, foniy ğamlarni, Bari bayon bo'lar shu qasamyodda! Imzoying chekasan, yashil yaproqqa, Xazonrezgi sasda kuylaysan qo'shiq. Sira hojat qolmas, boshqa sòroqqa, Dardingga joningni joylaysan qòshib. Xullas, qadamingni bosaver dadil, Òylanishdan sira foyda bòlmagay. Sening shartnomangga yagona dalil, Qalbida Xudo bor inson òlmagay! Qalbida Xudo bor inson òlmagay! 16.03.2022

Shamlarni yoq.   Maktub – stolda.   Maktubni yoq xijolat qilmay.   Tasvirimni chizib xayolda,   Bir lahza jilmay…    Musiqa.   Yarqiroq g‘urubdan   Vujudimga o‘rmalar farah,   Chayqatib, chayqalib turibman –   Qo‘limda qadah!..    Barmoqlarim botar pushtirang   Libosing chirmashgan belingga.   Avval yerga qaraysan arang   Va menga…    Yelkamdan sirg‘alar qo‘llaring,   Atringga liq to‘ladi o‘pkam.   Menga qanday jodu yo‘llading –   O‘pganim-o‘pgan?!    Butun umr yashashga shoshdik,   Kipriklardek yaqindir visol.   Bir lahzada mangu tutashdik –   Shu holingda qol… * * *  Hali siz gullarni o‘pganingiz yo‘q,   Bir malak sochini hidlamadingiz.  Jilg’alar bo’yida chopganingiz yo‘q,   Yarim oy ko‘ksini butlamadingiz.   G‘ozlarni quchoqlab yig‘lamoq...

Suzgil ey,   Mudragan moziyni chayqat,   Elt bizni najotga, Nuhning kemasi!   Feruzdan, Munisdan, Ogahiydan ayt,   Ey turkiy tilimning tirik shevasi!    Ey, jo‘mard bobolar tiklagan bino,   Fozillar silagan naqshinkor sutun,   Pahlavon Mahmudlar simirgan havo,   Ey, dunyo ahliga murabbiy budun,   Nihoyat, menga ham etibdir nasib  Bir tutum tuprog‘-u, bir yutum suving!   Ey, harir sabolar, satrimda esib,   Dag’allik uniqqan fe’limni yuving...  Nechuk o‘rtamizda ijtinob, kadar?!  Xiva,   devoringdan  sukut o‘qirdim.   O‘ttiz uch zinadan yelkangga qadar  Vazmin borarkanman, tasbeh o‘girdim...    O‘ylasam, yashabmiz faqat gap sotib,  A’yonlarga huquq,   xonlarga qulluq...   Sal kengroq bo‘lmabmiz, buning isboti –   Ho‘v Kalta Minorning cho‘girmasi yo‘q!..  Ammo sen muhtasham, mangu badavla...

Ko‘ngil, sen munchalar nega Kishanlar birla do‘stlashding? Na faryoding, na doding bor, Nechun sen muncha sustlashding? Xaqorat dilni og‘ritmas, Tubanlik mangu ketmasmi? Kishanlar parchalanmasmi? Qilichlar endi sinmasmi? Tiriksan, o‘lmagansan, Sen-da odam, sen-da insonsen, Kishan kiyma, Bo‘yin egma, Ki sen ham hur tug‘ilg‘onsen!

Satrlar yastangan sariq sahifa,  Xo‘rsin-u, yarqirab Cho‘lponni ko‘rsat! Tunning-ku borligi ayni haqiqat,  Sen kunduz atalmish yolg‘onni ko‘rsat!   "Amirim!.."  Bo’zlaydi cho‘tir Oqsaroy,  Qo‘rg‘oshin yutmagan qo‘rg‘onni ko‘rsat.  Tashnakom giyohlar choy so‘raydi: "Choy-y!"  Qumdan bosh ko‘targan qumg‘onni ko‘rsat.  Tag‘in qo‘l uzatsa shirintomog‘lar, "Shakkarday til bila..." tuzdonni ko‘rsat.  Sen ikki yuzimni qattiq quchog‘lab,  Gʻizollar ravzasi –rizvonni ko‘rsat!    Vodarig‘,   chuvalchang chaynadi timsoh,  Sirin boy bermagan sirtlonni ko‘rsat!  Tishlarim tilloga botmadi yumshoq,  Hay dedim,  nasibam –yovg‘onni ko‘rsat.   Boshimni changallab uchgan qarchig‘ay,  Balandroq ko‘targil, osmonni ko‘rsat!  Men o‘zim qutqaray Alpomishni-ay,  Boychibor,  boshla yo‘l,  zindonni ko‘rsat!

Bir jamadon sog'inchim bilan, Borayabman yana siz tomon. Òzligini siz deya sotgan, Bu yana men,  men òsha yomon. Men òshaman, sizdagi borliq, Yòqlik ichra qaytadan paydo. Òzingizga juda yarashgan, Nigohingiz etdi-da, shaydo. Dardisar dil,  dardsiragan dil, Dard yurtidan qayga ham ketay. Bugun òzdan yotsiragan dil, Faqat sizni tanisa netay...? Ishqi haqqi sizni sevguvchi, Gòyo siz deb yashaydi hamon. Sizdan ketib, sizga kelguvchi, Bu   yana men,  men òsha yomon!

Sen shamol shavqini his etganmisan?  To‘lqinlar zarbiga kelganmisan duch?  Ko‘zingni quyoshda isitganmisan?  Bo‘lajak janglarga to‘pladingmi kuch?  Simirdingni qozoq dashtida qimiz?  Turkman tulporida bormi chopganing?  «Manas»dan to‘liqib aytganda qirg‘iz  Shiddatga do‘ndimi iztiroblaring?  Fuzuliy navosin tutsa malaklar,  Yoydingmi Hazorning bo‘yida quloch?  Tushingda uv tortsa bo‘riyuraklar,  O‘sarmi Orolning girdida og’och?  Mashriqdan mag‘ribga tortdingmi ipak –  Irg‘itib dunyoning dinorlarini?  Dilingni chulg‘asa mardona istak,  Quchdingni Xorazm minorlarini?  Rumiyni ziyorat etdimi ruhing?  Botdimi chaqmoqlar quyuq tumanga?  Qoyadek mustahkam qalbu shukuhing  Uvishib ketdimi uyg‘ur deganda?  Sen anglab yetdingmi uch boshli ajdar  Turonni xotirjam yamlayotganin?  Hovlingda g‘animlar ming tuman askar  Va qurol-aslaha g‘amlayotganin?  Bo‘lajak janglarga to‘pladingn...

Har bitta so‘z – suvdek aziz, Har bitta so‘z – nondek uvol. Til boyligin bog‘ deb bilsak, Har bitta so‘z – bitta nihol. Biron so‘zni isrof qilmoq Bir ko‘chatni yulmoqlikdir. Bora-bora, otameros – Bog‘ni xarob qilmoklikdir. E bolam, yot yurtga borsang, Ne atalur eling, derlar. Qay millatning vakilisan, Bormi ona tiling, derlar. Shunda, mening qutlug‘ tilim – Navoiyning she’ri, degil. Yurtim – Ulug‘begu Bobur, Amir Temur yeri, degil. Ayt g‘urur-la Beruniylar, Farg‘oniylar ajdodim, deb. Koshg‘ariylar darsin tinglab, O‘tkirlangan savodim, deb. Maqtanma hech qimmat kiyim, Oltinlaru qasring bilan. Faxr et doim qudratli yurt, Boy til, nasab-nasling bilan. Obro‘yingni baland tutmoq, E bolam, o‘z qo‘lingdadir. Sening olamdagi narxing Vatan, millat, tilingdadir.

Qo‘l silkitib qolar onalar, Xayr, desak munis quchoqqa. Qo‘l silkitib tolmas onalar Biz ketar chog‘ yiroq-yiroqqa. Turnalardek tog‘lardan oshib, Dengizlardan shoshib o‘tarmiz. Ufqlarga asta yondoshib, Kengliklarga singib ketarmiz. Qo‘l silkitib turar onalar, Bizlar ketgan yoqlarga qarab. Uzun xayol surar onalar O‘tgan uchqur damlarni sanab. Bizlar-chi, goh osmonu falak, O‘ylarimiz begona, xoli. Orzular deb jonimiz halak, Axtaramiz saodat, tole’. Oq sochlarin jimgina tarab, Ko‘zlari to‘rt kutar onalar. Bizning ketgan yo‘llarga qarab, Qo‘l silkitib o‘tar onalar…

Qani ayt, maqsading nimadir sening, Nega tilkalaysan bag‘rimni, ohang, Nechun kerak bo‘ldi senga ko‘z yoshim, Nechun kerak, rubob, senga shuncha g‘am! Eshilib, to‘lg‘anib infanadi kuy, Qaylardan kelmoqda bu ohu faryod. Kim u yig‘layotgan, Navoiymikin, Va yo may kuychisi Hayyommikin, dod! Bas, yetar, cholg‘uchi, bas qil sozingni, Bas, yetar, ko‘ksimga urmagil xanjar, Nahotki dunyoda shuncha g‘am bordir… Agar shu «Munojot» rost bo‘lsa agar. Agar aldamasa shu sovuq simlar, Gar shul eshitganim bo‘lmasa ro‘yo. Sen beshik emassan, dorsan, tabiat, Sen ona emassan, jallodsan, dunyo! Eshilib, to‘lg‘anib ingranadi kuy, Asrlar g‘amini so‘ylar «Munojot». Kuyi shunday bo‘lsa, g‘amning o‘ziga Qanday chiday olgan ekan odamzod!

Kel ey millat, bir kun bir maslahat bilan qaror o‘lsun, Bu kundin o‘tgan ishlarga pushaymon birla or o‘lsun. Qilaylik bul kuni hayrat hama birdan qilib himmat, Jaholat cho‘l sahrosida minba’d sabzavor o‘lsun. Bu nodonlik biza qilmish edi to‘rt faslni qishdek, Jahonni zimistoni do‘nub fasli bahor o‘lsun. Ayashmay kumush-oltunni hamma boyonlar aslo, Solib dorilfununlar ham makotiblar hazor o‘lsun. O‘qushsun millat avlodi bizni doim duo aylab, Qilib tahsil ulumlarni fununa yaxshi yor o‘lsun. Ochayluk jami’atlar, ko‘b yig‘aylik ham inoyatlar, Ki toki yatim va bechora bekasg‘a mador o‘lsun. Necha chog‘lar bo‘lubdurkim, qochibmiz biz taraqqiydin, Bu kun bir iltifot birlan bu yo‘lg‘a bir guzor o‘lsun. Jaholat sassig‘i bizni hamisha behuzur etdi, Bu kun ilmning bo‘yi birlan dimog‘lar mushkibor o‘lsun. Bizning johilligimizni ko‘rib ul shod bo‘lganlar, Ko‘rib mashg‘uliyatimizni ilmg‘a sharmisor o‘lsun. Kimikim jur’at aylab, bul kalomlarg‘a amal qilsa, Jahonda ismi ani pahlavon nomdor o‘lsun. Bu ...

Ko‘r bizning ahvolimiz, g‘aflatda qanday yotamiz, Joyi kelgan chog‘ida vijdonni pulg‘a sotamiz. O‘g‘limizg‘a na adab, na fan, na yaxshi so‘ylamak, Na xudoni buyrug‘i bulgan ulum o‘rgotamiz. Korimiz shundan iborat bo‘ldi ushbu vaqtda, O‘ntadin bedona boqib yozu qish sayrotamiz. Hamda har kun takyalarda nasha ko‘knori chekib, Bachchag‘a kokil solib, oh-voh ila o‘ynotamiz. Qarimiz, boyonimiz, balki bu vaqt oqvondamiz, Nogahon ko‘rsak agar bir besoqolni qotamiz. O‘rtadan chiqsa agar millatni yaxshi suyguchi, Biz ani dahriy sanab, to‘fangcha birla otamiz. Kelingiz yoshlar, ziyolilar bu kun g‘ayrat qiling, Uxlaganlarni agar qodir esak uyg‘otamiz. Ulum-ilmlar. 1915 yil

Shukr, kundan kunga ochmoqda chiroy, Mustaqil diyorga munchoq, Namangan. Ne-ne aziz zotlar azizlagan joy. Avliyolar o‘pgan tuproq, Namangan. Mulla Bozor Oxund, Maxdumi A’zam, Mavlono Lutfulloh zoti muazzam. Sayyid Bilolxonning ilmiga ta’zim, Olimlar nuridan porloq Namangan. Bag‘ri xun bag‘ringdan ayrilgan Mashrab, Firoqing o‘tida qovrilgan Mashrab. Dorda ham sen tomon qayrilgan Mashrab, Sen ham Mashrabingga mushtoq, Namangan. Bobur chavgon surib o‘tgan Axsikent, Har yog‘iyga ko‘ksin tutgan Axsikent. Darig‘, yer ostiga ketgan Axsikent, Nedan bu to‘lg‘onish, titroq, Namangan? Hayratiy hayrati, Ibrat ibrati, Nodim Namangoniy, Chustiy san’ati. So‘fizoda, Usmon Nosir jur’ati, Chiqmagan bag‘ringdan qo‘rqoq, Namangan. Sulton Qaroniyning mozoroti bor, Borsang, Baliqli ko‘l ziyorati bor. Raqqos baliqlarning sinoati bor, Oftob cho‘kkan anvor buloq, Namangan. Boshlarda chust do‘ppi ajib naqshinkor, Chust pichog‘in dami go‘yo zulfiqor, Olmos dehqonlari tanti, mirishkor, Mehnatdan qo‘llari qadoq, N...

Sadoqat bizda yo‘qdur, demakim, yalg‘onimiz bordur, Ulumu ma’rifatdan demakim, nuqsonimiz bordur. Demakim, amri ma’ruf aylamakka bizda yo‘q bir kas, Ki har bir to‘shai jome’da mashrabxonimiz bordur. Mudarrislarda yo‘q isloh, deb(on) oh urma behuda, Bo‘lur tahsil hosil, deb dalil yozg‘onimiz bordur. Tabobat bobida bizdan muqaddam hech millat yo‘q, Alaflardan davo qilg‘uvchi bing Luqmonimiz bordur. Tijorat aylamakda pasda qolduk, deb yema anduh, Tama’dan aqcha to‘plar milyoner eshonimiz bordur. Hakimlik bizdadur onjaq, buni ag‘yor bilmas, oh, Chibiqlar birla jin quvlar qasidaxonimiz bordir. Bizim ham ilmu fandin bexabar, deb, aylama tahqir, Tramvoydan tusholmay dumbaloq otqonimiz bordur. Adab bobida tanho o‘zgalar lof urmasun, oxir, Hazil o‘rnig‘a badnomu haqoratdonimiz bordur. Muhandis bizda yo‘q, deb noraso so‘z demagil, notiq, Sharorat tog‘ida mino topib olg‘onimiz bordur. Safoni so‘fida, obidni mehrobida ko‘r, doim, Ibodatni riyo aylar bizim shaytonimiz bordur. Taajjublanma, Hijron, ...

Ko‘zimga qatra yosh ilingan chog‘lar, Ko‘ksim tikanlarga tilingan chog‘lar, Ayriliq azobi bilingan chog‘lar, Suyanchim sen bo‘lding, aziz san’atim. Dunyo g‘amlaridan sabrim bitsa ham, Qalbimni quzg‘unlar zog‘lar titsa ham, Ishongan do‘stlarim tashlab ketsa ham, Ishonchim sen bo‘lding, aziz san’atim. Telba dunyo mani ming kuyga solsa, G‘arazli nigohlar yoqamdan tutsa, Bechora bu ko‘nglim yolg‘izlab qolsa, Tayanchim sen bo‘lding, aziz san’atim. Boshimga yog‘dirib turfa balolar, Ko‘nglim siyoh qilsa ko‘ngli qarolar, Mehribon onamdek qilib duolar, Yupanchim sen bo‘lding, aziz san’atim. San’atim qadringni ayt kimlar bilur, Ko‘ngli ishq dardidan yarimlar bilur, Seni jondan sevgan Karimlar bilur, Quvonchim sen bo‘lding, aziz san’atim.