Süleyman Sani Rzaqulu bəy oğlu Axundov oktyabr ayının 21-i 1875-ci ildə Şuşa şəhərində bəy ailəsində anadan olmuşdur. Süleyman Sani Axundov psixoloji, pedaqoji biliyə malik olan bir müəllim idi. O, maarif işini Qarabağ və Zəngəzurda məktəb, uşaq evi, klub, qiraətxana və başqa mədəni-maarif ocaqlarının açılmasına sərf etmişdir və Azərbaycanda mədəni maarif işlərinin möhkəmlənməsinə xidmət edirdi. Süleyman Sani Axundov mart ayının 29-u 1939-cu ildə Bakıda vəfat edib və qəbridə Bakıda Fəxri xiyabandadır. S.S.Axundovun “Tamahkar”, “Dibdat bəy”, “Türk birliyi”, “Molla Nəsrəddin Bakıda”, “Çərxi-fələk”, “Qaranlıqdan işığa”, “Şahsənəm və Gülpəri”, “Bir eşqin nəticəsi”, “Səadət zəhmətdədir”, “Eşq və intiqam” kimi pyesləri var. Süleyman Sani Axundovun yaradıcılığında ideya məzmununa görə seçilən əsərlərindən biri də “Nurəddin” hekayəsidir. Görkəmli yazıçısının «Qorxulu nağıllar» silsiləsindən olan «Nurəddin» hekayəsində yazıçı yaxşılıqla yamanlığı, xeyirxahlıqla bədxahlığı qarşı...

Ey benim nazlı cananım Severim kimseler bilmez Bir iştir geldi başıma Çekerim kimseler bilmez Bak şu kalbimin işine Saldı sevdayı başıma Gece gün aşk ateşine Yanarım kimseler bilmez Varın söylen şu hayına Girmesin benim kanıma Bir ateş düştü canıma Tüterim kimseler bilmez Gevheri ümidim Hak'tan Yandı bu bağrım firaktan Ey efendim derd-i aşktan Ölürüm kimseler bilmez

Bir oluktan gelen sular Şırıl şırıl akar durur Başlarda ki mahzun gözler Derin derin bakar durur Bitmez ateş girenleri Hakk'a gönül verenleri Hakikate erenleri Alev alev yakar durur Aşıkların nefesinde Bülbüllerin hoş sesinde Yıldızların ötesinde Bir sır bizi çeker durur Kör şeytanın hileleri Zalimlerin gülleleri Çaresizin çileleri Can evini yıkar durur Aşk ırmağı bizde doğar İki gözden yağmur yağar Aşk tarife nasıl sığar Kalpte şimşek çakar durur Gidenlerin adı yoktur Dertli gönlün tadı yoktur Avutacak dadı yoktur Dünya bizi sıkar durur Bu dünyada çoktur bela Agah girdi sırlı yola Sabah ola hayır ola Boş şeylerden bıkar durur

Nilufar oʻzida yoʻq xursand edi. Nihoyat, u pianino qarshisida oʻtirib, oʻzi sevgan bastakorning sonatasini partiturasiz, hech bir yerida hato qilmay ijro eta oldi. Uning uchun bu haddan tashqari quvonchli yangilik boʻldi. Chunki,  haftalab buning uddasidan chiqa olmayotgan, qancha harakat qilmasin, intilishlari besamar ketayotgan edi. Oxiri tinimsiz va mashaqqatli mehnati taqdirlandi mana. Endi u uzoq kutilgan ilk konsert dasturida Raxmaninovning mashhur “re-minor” sonatasini partiturasiz, bemalol ijro etishi mumkin. Xuddi shunday. Partituraga ortiq ehtiyoji yoʻq bu sonata boʻyicha.  Shuni oʻylarkan, uning shodligi sarhad bilmas, oʻzini qoʻyarga joy topolmay goh hayajonlanib toʻq qizil pianinosi oldiga borar, goh xona devorlariga osilgan bastakorlarning suratlariga tikilgancha u yoqdan bu yoqqa yengil odimlardi. Hatto, balerinalarga oʻxshab oyoq uchida raqsga tushib ketgisi kelar, biroq xonada hech kim boʻlmasa-da, iymanib fikridan qaytardi. Mabodo egizaklari hozir yonida boʻ...

Qafqazda Hacı Nəsir adlı bir tacir sakin idi. Bu tacirin Həlimə adlı arvadı camalda gözəl olduğu kimi, xasiyyətdə də gözəldi. Bu arvadın dünyada övladsızlıqdan başqa bir qəm, qüssəsi yox idi. Axırda bunların bir oğlu oldu. Hacı Nəsir o gün oğlunun təvəllüdünü şadlıq edib, şəhərin fəqir-füqərasına pul və xörək payladı. Oğlunun adını Nurəddin qoydular. Bir dəfə Hacı Nəsir oğlu üçün kibrit qutusu irilikdə bir “Gülüstan” kitabı gətirmişdi. Həlimə bu qəribə şeyi haradan aldığını soruşduqda Hacı Nəsir cavab verdi: –Bir gün bazardan qayıdarkən, bir nəfəri körpü üstündə ağlayan gördüm. Mən dayanıb bunun səbəbini soruşdum. Kişi dedi: – Mən bir kasıb adamam. Əslim iranlıdır. Əldə xırdavat satmaqla üç yüz manat pul düzəldib buraya gəldim ki, mal alıb aparam. Bir saat bundan qabaq pulumun hamısını cibimdən çıxartmışlar. Bu kişinin halına ürəyim yandı. Cibimdən üç yüz manat çıxarıb dedim: – Al, kişi, bu sənin üç yüz manatın, get mal al, kəsbindən qalma. Qazanıb, sonra pulumu qaytararsan. İndi isə b...

Sarı Uygurların ardından Orda, Kansu'daki o yalçın yarda Bir aylak atmaca döner bunalır, Yorulup diplere doğru ağar da İnsan kokusuna konar bunalır. Bir sarı karanlık bastı basacak, Humma gibi sinsi, soluksuz, sıcak Yılan deliğine gizlenen bıçak Son diri ışıkta yanar bunalır. Bir dilsiz gece tek tanığı günün, Bakır yüreklerde paslanan kinin, Kanlı gerçeğini örtünce Çin'in Afyonlu düşüne iner, bunalır. O düşte bir yıldız azar, açılır, Beş ucundan kızıl hışım saçılır, Yeryüzü bir haşhaş kadar küçülür, Çizildikçe pınar pınar bunalır. İnsanlığa yumak çapaklı gözler Kara fenerlerle şeytanı izler, Ölüm bayramınca maskeli yüzler Çirkin gülüşlerde donar, bunalır. Kötürüm dağlara çarpan kör yollar, Sessizlik içinde boğulan göller, Uçurum başında titreyen güller O sonsuz düşüşü anar, bunalır. Gerçek bu, sanmayın bir Çin masalı, Beyaz güvercinler ürkek, tasalı, Atmaca ağzında bir defne dalı Kırılmış yerinden kanar, bunalır.

    "Men qayerdaman o'zi...kimman...yoki nima"...?    Ayol juda ko'p o'yladi.Oppoq tumandan boshqa narsani ko'rmadi atrofida."Yoki shunchaki tumanmanmi...yoki ruhmi?Bu qanaqa holat bo'ldi.Men mavjudmanmi o'zi?Mavjud bo'lmasam qanday o'ylayapman?"    Ayol juda ko'p o'yladi.Tushunarsiz o'ylar...Chalkash tug'yonlar...Shu onda u qandaydir etni junjiktiradigan sovuqni,namlik va muzdek nimanidir his qildi.Soniyalar ichida mavjud ekanligi haqidagi signal ongiga yashindek uchdi.    -Oyiijoon..,Ooyiii...sizni juda yaxshi ko'ramaan.    Muzdek,tuxtamasdan suv sirg'alayotgan jajji qo'lchalar sochlarini mehr bilan silayverdi.Yuzlab,minglab suv tomchilari chakkillay boshladi.Tomchilar daryoga aylandi...Qizchasining uzun sochlari,jajji qo'lchalari ko'rinib-ko'rinmay po'rtanalar o'zra oqib keta boshladi...    -Boolaaam,bolajooniim...Meni tashlab ketmaaa...   Ayol yana devonaga aylandi.So'ngsiz og...

Mahallenin yeni yetişen gençleri, Hacı İmadeddin Efendi'nin yalnız ismini bilirlerdi. İçlerinde daha yüzünü gören yoktu. Orta yaşlılara gelince, yirmi sene evvel hac dönüşünde yeşile boyanmış kapısından girerken bir defacık onu görebilmişlerdi. Geveze ihtiyarlar, kahvede, sokakta, mescitte, gece toplanmalarında, hayal meyal tanıdıkları çocukluk arkadaşlarının faziletlerini, sofuluğunu anlata anlata bitiremezlerdi. Namı civarda "Kuddise sırrahu" (Allah sırrını mübarek eylesin) diye anılan bu zat, hakikaten canlı bir evliya gibiydi. Geçmiş takva asırlarından âhir zamanın bu günlerine nasılsa kalmış bir zahit sanılırdı. Bu fani dünyadan elini ayağını tamamıyla çekmişti. Yıllar vardı ki, dışarı çıkmak değil hatta evinin ikinci katına bile inmiyordu... En yukarıda sokak üstüne küçük bir odanın içinde gece gündüz, sabah akşam ibadetten başını kaldırmazdı. Yatağı, yerdeki kuru seccadesi; yorganı, sırtındaki eski abasıydı. Pencerelerinin kafesleriyle perdeleri daima inikti. Bu sa...

Bu akşam rüyamda Leyla'yı gördüm Derdini ağlarken yanan bir muma; İpek saçlarını elimle ördüm, Ve bir kemend gibi taktım boynuma Bu akşam rüyamda Leyla'yı gördüm. Leyla...Ela gözlü bir çöl ahusu Saçları bahtından daha siyahtır. Kurmuş diye sevda yolunda pusu Döktüğü gözyaşı, çektiği ahdır. Leyla...Ela gözlü bir çöl ahusu. Bir damla inciydi kirpiklerinde, Aşkın ızdırapla dolu rüyası Bir başka güzellik var kederinde Bir başka alem ki ruhunun yası Sessiz incileşir kirpiklerinde.

Ben ki sessiz, habersiz gönül bağladım size, Şimdi ne zaman dalsam derin gözlerinize, Birdenbire ruhumu çılgın arzular sarar, Atılmak ister gibi karanlık bir denize. Düşündüğüm sizsiniz her gün, her gece şimdi. Bu dünyâda saadet siz demek bence şimdi. Ruhunuz eş olmamış, diyorlar, benim gibi Size yalnız gönlünü veren bir gence şimdi. Aczimi anlasam da yolumdan dönmem geri. Tuttunuz can köşemde hükmedecek bir yeri. Bir kere gözlerime baksanız, anlardınız Sizin için kalbimde canlanan emelleri. Her aşk için, gönlünüz kapanmış bir saraymış; Sevenler, kapısında uzun yılları saymış. Ben de, bunu düşünüp diyordum ki: Allah'ım, Keşke, sizi bu kadar güzel yaratmasaymış.

"Ve yalnızca Rabbine rağbet edip (O'ndan) iste."                                            (El- inşirah, Âyet 8)    Rahmân ve Rahîm olan adına sığınarak Açtım iki elimi : Kor gibi iki yaprak... Bir edep ölçeğinde umutlu ve utangaç, İşte dünya önümde; benim ruhum sana aç. Bu seğriyen ellerle senden seni isterim, Senden seni isterken canımdan çıkar terim. Sana âşık ruhumdur merceği yakan ışık, Gözlerim cemâlini görmeden de kamaşık. Bir mirasyediyim ben iflâsın eşiğinde; Hep sabrım ölçülüyor ihlâs bileşiğinde; Kimim? Kimlik ararken hem güler, hem ağlarım, Yükseklerden dökülen sular gibi çağlarım... Çok tuzlu bir denizim, her ânım med ve cezir, Sana âşık olalı yüreğim kutla esrir. Döşeğim kara toprak, yorganım kara bulut; Ben seninle doluyken vurgun yapamaz kunût. Her insan günah işler, senden saklanır mı sır? Tövbe dilekçesiyle sırttan kalkar bu nasır... Kâinatı yarattın...

Bolaligimda onamning sheʼrlar daftari boʻlardi. Muqovasiga oq atirgulning rasmi yopishtirilgan. Undagi sheʼrlarni tushunmasam-da, koʻpincha daftarni qoʻlimda ushlab oʻtirardim. Sakkiz yashar bolaga unda nimalar yozilganining deyarli ahamiyati boʻlmas, men faqat varaqlardim, qiziqishim sheʼrlarni hijjalab oʻqish va har bir sheʼrga ilova qilingan suratlarni  tomosha qilish bilan cheklanardi, xolos.