Mihr ü meh kim âlemi pür-nûr eder her rûz u şeb Encüm ü şebnemle hoş tesbîh ederler rûz u şeb Küfr ü îmân hem celâliyle cemâlin bendesi Mihr ü meh mengûş-ı gûşî iki çâker rûz u şeb Mihr ü mehdir şemse-i cildi kitâb-ı hamdinin Kudretinden muhtasâr bir hoşça defter rûz u şeb Mâh sakkâyı-yı safâdır çeşme-i mihre varıp Gülşen-i dehri eder irvâ-y" Kevser rûz u şeb Mihr keştî mâh sandâl âsumân bahr-i kerem Nakl ederler nimet-i Yezdânı yekser rûz u şeb Mihr ü meh gâhî ufûl ü geh gurûb ile geçip Dâimâ buhrân-ı “innî”ye verir fer rûz u şeb Mâh sevdâ-y" ubûdiyyetde mihr âteş-feşân Nûr-ı şevkıyle cihân pür-zîb ü zîver rûz u şeb Mihr şekerrîz–i midhat mâh şîrîn kam-ı şükr Birbiriyle oldular çün şir ü şekker rûz u şeb Mihr ü mehden sanmâ ey bîgâne-i tavr-ı edeb Gencefe-bâzî eder çarh-ı sitemger rûz u şeb Belki mihr ü mâh" etmişdir zebân ile dehân Pîr-i çârh âyât-ı lutfun eyler ezber rûz u şeb Mihr ü meh sanma felekde kûçegerd-i herze-tâz Hıdmet üzre iki tıfl-ı hâne perver rûz u şeb M...

Ağlama hey kömür gözlüm ağlama Ağlamanın gülmeleri yakındır Br imdat olursa gani Hüda'mdan Gözüm yaşın silmeleri yakındır Avlatması çetin olur şahanın Havalanıp gökyüzüne ağanın Yüzü çifte benli dilber sevenin Şen olup da gülmeleri yakındır Siyah zülfün mah yüzünde tel gibi Acap biz de güler miyik el gibi Bir yeğit yar sevse o da gül gibi Ayrılınca solmaları yakındır Erisin dağların karı erisin Seli aksın düz ovayı bürüsün Ulus kalksın ak mayalar yürüsün Gözle yarin gelmeleri yakındır Karacaoğlan'ım gezer Konya'da Dervişleri sema eder türbede Ne demin var ise sür bu dünyada Felek bizi almaları yakındır

Qo‘rqoqlarning ko‘rqog‘i g‘ilay Quyonga salom, Yo‘qdir yaqin o‘rtog‘i, sho‘rlik Chayonga salom. Shoxdan shoxga yugurgan, dumida uy supurgan, Yong‘oq chaqib tupurgan sho‘x Olmaxonga salom. Arg‘amchidek buralar, yantoqlarga o‘ralar, Qo‘ng‘iz o‘tsa mo‘ralar, bo‘g‘ma Ilonga salom. Ho‘kizlarni yiqitgan, Qashqirlarni qo‘rqitgan, Bor jonzotni hurkitgan shoh Arslonga salom. Xo‘tikchaning qondoshi, ochlikka zo‘r bardoshi, Kamroq bo‘lsa ham oshi, erkin Qulonga salom. Xumbosh hamda xirqiroq, oziq tishi oshnichoq, Ochko‘zligi sap chatoq, xasis Qobonga salom. Nafsi o‘lja tilagan, qo‘lin qonga bulagan, Asta mo‘ylov silagan pismiq Sirtlonga salom. Meshkay qorni qavoqdir, burni tappak tovokdir. Ikki lunji lavokdir, go‘l Karkidonga salom. Guldor go‘ni kelishgan, qurtlarni yeb to‘lishgan, Daraxtlarda in teshgan Qizilishtopga salom. Chidab sovuq-ushukka, insof tilab Mushukka, Pishloq sudrar teshikka, o'lg‘ir Sichqonga salom. O‘g‘rilarning ustasi, qushning xunuk tusdasi, Ko‘rib qo‘ying nusxasin, sur Z...

Şu yalan dünyaya geldim giderem Gülüm senden özge yar bulamadım Yaralandım al kanlara bulandım Elimin kanını yur bulamadım Güzel olan neyler altın akçeyi Arif olan düzer türlü bohçayı Vücudumda seyreyledim bahçeyi Dosta el değmedik nar bulamadım Pir Sultan Abdal' ım dağlar ben olsam Üstü mor sümbüllü bağlar ben olsam Alem çiçek olsa arı ben olsam Dost dilinden tatlı bal bulamadım

“Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?” (Kur’an, Zümer, 9) Olmaz ya... Tabî’î... Biri insan, biri hayvan! Öyleyse, “cehâlet” denilen yüz karasından, Kurtulmaya azmetmeli baştan başa millet. Kâfi mi değil, yoksa bu son ders-i felâket? Son ders-i felâket neye mâl oldu? Düşünsen: Beynin eriyip yaş gibi damlardı gözünden! “Son ders-i felâket” ne demektir? Şu demektir: Gelmezse eğer kendine millet, gidecektir! Zîrâ, yeni bir sadmeye artık dayanılmaz; Zîrâ, bu sefer uyku ölümdür: Uyanılmaz!

Değer nüh âsümâna her günâhım yâ Resûlallah Erer çerhe anınçün her gün âhım yâ Resûlallah Ayağım mescide varmaz el ayrılmaz maâsîden Der-i meyhâne oldu câyigâhım yâ Resûlallah Meded olmazsa senden şiddet-i hasretle kabrimde Olur bir berg-i âteş her kiyâhım yâ Resûlallah Şefi’ ü yâver olmazsan bana rûz-i kıyâmette Beni rüsvâ eder kâr-ı penâhım yâ Resûlallah Ne mümkün eylemek müsvedde-i isyânımı tebyîz Fatîn-i mücrim ü nâme-siyâhım yâ Resûlallah ----- Hezec: Mefâîlün / mefâîlün / mefâîlün / mefâîlün

Ela gözlü, nazlı dilber !  Koma beni el yerine.  Altın kemerin olayım,  Dola beni bel yerine...  Hecine, gönlüm, hecine,  Yiğide ölüm gecine,  Al beni zülfün ucuna,  Sallanayım tel yerine...  Gel kız karşımda dursana,  Şu benim halim sorsana,  Zülfünden bir tel versene,  Koklayayım gül yerine...  Karacaoğlan der ne olayım,  Kolun boynuma dolayım,  Nazlı yar, kölen olayım,  Kabul eyle kul yerine...

I Lampam yonur… Yaralangan qanotdek og‘ir O‘y bosadi. Yuragimda go‘yo sel yog‘ir. Qiynalaman. Tirishamanyu Hushim parishon, O‘tmish, hozir va kelajak ko‘rinur — har on. Tirishaman, butun kuchim ko‘zimga kelar; Chirog‘imga parvonadek urinar yillar,— To‘rt atrofim to‘lib ketar kuygan qanotga… Xayolimda: katta sahro, men minib otga — Shamoldan tez, bulutlardan yengil chopaman; Kuyib tushgan har qanotdan bir jon topaman. Termilaman o‘lik ko‘zga (nega qo‘rqayin?). Barchasidan o‘yib olib ko‘zining oyin — Termilaman: qichqiradi yillar, odamlar. Eshitilar menga ular bosgan qadamlar… II Sariq qumlar orasidan qon rangli quyosh — Ko‘tarilar. Nil oqadir — qullar to‘kkan yosh. Faryodlarga chidolmaydi yer bilan osmon. Ro qayerda? Azirisa? Qiynaydi Tifon! Kimga yig‘lab, kimdan madad kutsin bemor qul? Erki qulfdir, hayoti qulf; bor xudolar qulf! Kosasida suv yo‘q, quruq xaltasi: non yo‘q! Botayotgan quyosh kabi rangida qon yo‘q. Ko‘zida ko‘z yo‘q, belida beli yo‘q, hayhot! Fir’avn uni chumoliday ezadi...

Bir gemi yelken açtı hayal iklimlerine, Civarından çığlıkla yorgun martılar kaçtı Rüzgâr sürüklenirken derinlerden derine; Hayâl iklimlerine bir gemi yelken açtı. Beyaz yelkenlerinde ölgün bir kızıllığın Titrek son akisleri dalgalandı belirsiz; Toplanırken göklerde bulutlar yığın yığın Hırçın bir fırtınayı düşünüyordu deniz. Ufuklarda solarken altın şafak gülleri Yabancı âlemlerden sâadetler, emeller, İhtiraslar bekliyen kimsesiz gönülleri Gizlice sıkıyordu kızgın demirden eller. En katı yüreklinin bile bu sabah iki, Üç damla yaş kurudu solgun yanaklarında; Açılan yolcuların hepsi hissetmişti ki Bugün de erişilmez o diyâra, yarın da... Mâdem ki o iklime erişmeye imkân yok, Neden böyle vakitsiz enginlere çıkışlar? Bulutlar toplanıyor, ufukta dalgalar çok, Kış geliyor, yelkenler emin bir yerde kışlar! Yolcular diyorlar ki: -Erişmek ümidi az; Biliriz dalgaların her biri bir mezarlık. Belki de içimizden hiçbiri ayak basmaz, Lakin yolunda ölmek, bu da bir bahtiyarlık! Ufkun dört duvarına ka...

20.12.2021-ci il, Bakı vaxtı ilə səhər saat 9:00, mən artıq işdəyəm. Düzü, telefondakı vaxt barədə nəticə məni qane etmədiyinə görə tələsik dəhlizə çıxıb divardakı saata da baxası oldum. Heç məndən çıxmaz iş, bəlkə də ömrümdə birinci dəfə işə vaxtında gəlmişəm. “Tez oyananla tez evlənən uduzmaz” məsəlini beynimdə çək-çevir edə-edə iş masamın arxasına əyləşdim. Günün mətbu nəşrlərini vərəqləyirdim ki, telefonlardan biri zəng çaldı. Ofisdə orta yaşlı xadimə xanımla məndən başqa heç kim yox idi. Dəstəyi xanım götürdü:

Seyyah oldum şu alemi gezerim Bir dost bulamadım gün akşam oldu Kendi efkarımla okur yazarım Bir dost bulamadım gün akşam oldu İki elim gitmez oldu yüzümden Ah ettikçe kan yaş gelir gözümden Kusurum gördüm kendi özümden Bir dost bulamadım gün akşam oldu Bozuk şu dünyanın düzeni bozuk Tükendi daneler kalmadı azık Yazıktır şu geçen ömüre yazık Bir dost bulamadım gün aksam oldu Gene kırcalandı dağların başı Durmadan akıyor gözümün yaşı Verdiği emeği alıyor kişi Bir dost bulamadım gün akşam oldu Kul Himmet Üstadım ummana daldım Gidenler gelmedi bir haber alam Abdal oldum çullar geydim bir zaman Bir dost bulamadım gün akşam oldu

Gün-günden özgerýär, gül açýar Diýar, Bitaraplyk hakynda aýdym aýdalyň! Bedew bady bilen has öňe barýar, Bitaraplyk hakynda aýdym aýdalyň!   Sport ösdürilýär, toplum gurulýar, Binalaň hatary uzalyp barýar, Arkadag geljegi uzakdan görýär, Bitaraplyk hakynda aýdym aýdalyň!   Bu döwürde ýaş nesiller bagtyýar, Okaýas, öwrenýäs, elde ygtyýar, Bu gün halkym bagtyň eşretin görýär, Bitaraplyk hakynda aýdym aýdalyň!

Hoşâ ferhunde-ahter leyle-i mümtâz ü müstesnâ Ki 'unvân-ı berât-ı kadridür sırr-ı sûre-i İsrâ Şafak rûy-i 'arûs-i mihre bir gül-gûn nikâb asdi Kevâkib saçİ virdi bunca gevher-dâne-i yektâ Nihân itdükde tôp-ı âfitâbı mühre-bâz-ı çarh Çıkardı hokkasından sad-hezârân mihre-i beyzâ Degül cirm-i kamer pür-cûş olup bahr-i siyâh-i şeb Bir altun pullu mâhî taşra atdı mevce-i deryâ Zemâne geydi nârenci kabâyı zernigâr üzre Cevâhir tükmelerle bir çiçeklü anberîn hârâ Yitürdi gevher-i rahşân mihri zulmet-i şebde N'ola mumlar yakup anı ararsa hevâce-i dünyâ Kevâkib sanma kim etrâfİna pervâneler üşdi Yakınca şem'a-i mâh-ı münîri târem-i vâlâ Yed-i teshîre almış kişver-i key-husrev-i rûzi İder mûm şenliğin Efrâsiyâb-ı leyle zulmâ Meğer kim üstine bir telli pullu pîrehen çekdi Yakup fânûs-ı garrây meh-i fülk-i yem-i hadrâ Temâşâ itdürür âfâka âteş-bâzlık kârın Nücûm ol şevk ile vâfir fişekler eyledi peydâ Meğer kim magrîbî-i dehr şakka'l-arzı şâm itdi Ki zâhir oldı bunca şeb-çerâğ...

Bu gülistanda benimçün ne gül ne şebnem var Bu çarşude ne dadu sited ne dirhem var Ne kudret ü ne tasarruf ne biş ü ne kem var Ne kuvvet ü ne teayyum ne zahm ü merhem var Bu kârhânede bilsem neyim benim nem var Vücûd cud-i ilâhi hayat bahş-i kerim Nefes atiyye-i rahmet kelam fazl-ı kadim Beden bina-yı Hüda ruh nefha-i tekrim Kuva vedia-i kudret havas vaz-i hakim Bu kârhânede bilsem neyim benim nem var Bu kârhânede bir başka kâr ü barım yok Ne varsa cümle anındır bir özge varım yok Cihana gelmede gitmekle ihtiyarım yok Benim benim diyecek elde bir medarım yok Bu kârhânede bilsem neyim benim nem var Zemin bisat-i kader çerh hayme-i azamet Nücum-i sabit ü seyyar meş’al-i kudret Cihan netice-i cud-i hazain rahmet Sahaif-i suver-i kevn nüsha-i hikmet Bu kârhânede bilsem neyim benim nem var Vücud ariyetidir hayat emanettir İbade da’vi-i mülk iddia-yi şirkettir Kulun vazifesi teslimdir itaattir Bana kulum dediği lütfdur inayettir Bu kârhânede bilsem neyim benim nem var Benim fakir-i tehidest ...

Bursa, 11 Temmuz 1324 Kardeşim, iki gözüm, 6 Temmuz tarihli uhuvvetname-i dilnüvazını dün, tebeddülü sadaret haberinden birkaç saat sonra aldım. Bu nüsha-i nefîse-i nüvazişin icabettiği hazz-ı kalbîyi ifhamdan evvel, müsaade et de, o haberin vicdân-ı enâmda ikaz ettiği inşirah-ı azimden benim de pek çok hisseyab olduğumu arzedeyim.

Yağmur, ağıt yak ardımdan Karanlık sokaklar boyunca Ben yurdumun özoğluyum Kimseler yanmıyor bana Yaprak yaprak içimde yalnızlık Onun dalları dünyadır Kendi göğümde bu sürgünlük Bedenimdir ona tek sınır Kimsenin bir şey söyleyeceği yok Ben susarsam, konuşmazsam Acı bile sustu artık Yağmur, ağıt yak ardımdan..

Ey zâtına mümkinât bürhân-i vücub Sâbit sana imtinâ’-i imkân-i uyûb Şayeste-i ni’met-i hayat-i ebedi Ervâh-i ma’rifinle ebdân-i kulûb

Yokmuş o hayâl ettiğimiz âleme yol Artık ne açıl ey gül-i ümmîd ne sol Ey rûy-i zemin bu ye'simizden sonra İster vîrân ol ister âbâdân ol

“İçimizdeki beyinsizlerin işledikleri yüzünden, bizi helâk eder misin, Allah’ım...” (Kur’an, A’râf, 155) Yâ Râb, bu uğursuz gecenin yok mu sabâhı? Mahşerde mi bîçârelerin, yoksa felâhı! Nûr istiyoruz... Sen bize yangın veriyorsun! “Yandık!” diyoruz... Boğmaya kan gönderiyorsun! Esmezse eğer bir ezelî nefha, yakında, Yâ Rab, o cehennemle bu tûfan arasında, Toprak kesilip, kum kesilip Âlem-i İslâm; Hep fışkıracak yerlerin altındaki esnâm ! Bîzâr edecek, korkuyorum, Cedd-i Hüseyn’i, En sonra, salîb ormanı görmek Haremeyn’i!.. Bin üç yüz otuz beş senedir, arz-ı Hicâz’ın, Âteşli muhîtindeki sûzişli niyâzın, Emvâcı hurûş-âver olurken melekûta; Çan sesleri boğsun da, gömülsün mü sükûta? Sönsün de, İlâhî, şu yanan meş’al-i vahdet, Teslîs ile çöksün mü bütün âleme zulmet? Üç yüz bu kadar milyonu canlandıran îman Olsun mu beş on sersemin ilhâdına kurban? Enfâs-ı habîsiyle beş on rûh-i leîmin, Solsun mu o parlak yüzü Kur’ân-ı Hakîm’in? İslâm ayak altında sürünsün mü nihâyet? Yâ Rab, bu ne hüsrând...

Hurşide’ye ithaf ediyorum ... "Işk mülkide gedâ yu şâh bir Deyr içide rehber u gümrâh bir Işk arâ derd ü belâdın özge yok Zulm ü bîdâd ü cefâdın özge yok" (Aşk yurdunda köle ile şah eşittir. / İnsanların dünyasında ise yol gösterici ile yolunu şaşıranlar bir tutulur. / Aşk sahrasında dert ve belâdan başka bir şey yok. / Zulüm, eziyet ve cefadan başka bir şey yok.) (Ali Şir Nevâî'nin “Lisânü't Tayr” eserindeki Şeyh Senân hikâyesinden) Sadreddin Aynî'den: “Orta Asya'nın başka yerlerindeki medreselerde olduğu gibi Buhara medreselerinin binalarının da asıl yapı malzemesi pişmiş tuğladır. İki katlı veya tek katlı binalardır. Biz onların örneklerini şimdiki Buhara, Semerkand, Taşkent ve başka şehirlerde görmekteyiz.

Xurshidaga bag‘ishlanadi Ishq mulkida gadou shoh bir, Dayr ichida rahbaru gumroh bir. Ishq aro dardu balodin o‘zga yo‘q, Zulmu bedodu jafodin o‘zga yo‘q… Alisher Navoiyning «“Lisonu-t-tayr” dostonidagi Shayx San’on hikoyatidan Sadriddin Ayniydan iqtibos: “Buxoro madrasalarining binolari O‘rta Osiyoning boshqa joylaridagi madrasalarga o‘xshagan asosan pishiq g‘ishtdan ikki qavatli yoki bir qavatli qilib qurilgan bo‘lib, biz ularning namunalarini hozir ham Buxoro, Samarqand, Toshkent va boshqa shaharlarda ko‘rmoqdamiz. U madrasalar ichki-tashqi keng sahnga, baland va mustahkam devorga, hashamatli toq-ravoq va guldastalarga ega bo‘lib, ba’zilarining peshtoqlari, gunbazlari va devorlari rang-barang koshinlar bilan bezatilgan bo‘lar edi. Ammo u madrasalarning asosiy turar joylari – hujralari g‘oyat tor, qorong‘i bo‘lib, ko‘pchiligi ikki kishining yotib turishiga zo‘rg‘a kifoya qilardi. Bu hujralarning ko‘pchiligi bir eshikli va oldi ravoqli bo‘lib, odam ham, havo ham, ziyo ham o‘sha bir esh...

Fecr-i Âti, Servet-i Fünun sonrası boşluğu doldurmak isteyen gençlerin (Yakup Kadri, Fuat Köprülü, Ahmet Haşim, Aka Gündüz, Ali Canip, Celal Sahir, Refik Halit … ) Mart 1909’da, "Sanat, şahsi ve muhteremdir." anlayışıyla Hilal gazetesi matbaasında toplanıp oluşturduğu topluluktur. Birçok tenkitçinin, hatta bizzat mensuplarının da bir edebiyat akımı veya edebiyat grubu olarak kabul etmediği Fecr-i Âtî, II. Meşrutiyet sonrası ortaya dökülen çoğu siyasî nitelikte ve sanat endişesinden mahrum edebiyat mahsullerine tepki olarak doğmuş kısa ömürlü bir edebî topluluğun adıdır.

Şehre çöken karanlık Sokakta bir adam gördü. Kattı adamı önüne Evine götürdü. Adam dinlendi biraz, Sofraya oturdu. Yemeklerini yediler, Annesi çocuğu yatırdı. Şehre çöken karanlık Her gece başucunda Yalnız korkan çocuğa Masallar anlatırdı. O gece garip bir şey oldu: Karanlık uzandı göğe, Gökten bir yıldız aldı, Odaya getirdi. Boşlukta dönen yıldız Işık ışık bölündü. Renkli maytaplar gibi Çocuğun üstüne döküldü. Çocuk hemen uyudu Uykusunda güldü.

Nevha 1 Feminin rengi aksedip tenine Yeni açmış güle misâl olmuş İn'itâfiyle bak! Ne âl olmuş! Serv-i sîmin safâlı gerdenine O letafetle ol nihal-i revan Giriyor göz yumunca rü'yama Benziyor aynı, kendi hülyama. Bu tasavvur dokundu sevdama Ah böyle gezer mi canan? Gül değil arkasında kanlı kefen Sen misin, sen misin garib vatan! Nevha 2 Bu güzellikte, hiç bu çağında Yakışır mıydı boynuna o kefen? Cisminin her mesâmı yâre iken Tuttun evladını kucağında Sen gidersen bizi kalır sanma Şühedan oldu mevt ile handan Sağ kalanlar durur mu hiç giryan? Tende yaştan ziyadedir al kan Söyleyen söylesin sen aldanma! Sen gidersen bütün helâk oluruz Koynuna can atar da hâk oluruz Nevha 3 Git vatan! Kâbe’de siyaha bürün Bir kolun Ravza-i Nebi'ye uzat Birini Kerbela’da Meşhed’e at Kâinatta o hey’etinle görün! Bu temaşaya Hak da âşık olur Göze bir âlem eyliyor izhar Ki cihandan büyük letafeti var O letafet olunsa ger inkâr Mezhebimce demek muvafık olur Aç vatan göğsünü İlah’ına aç! Şühedanı ç...

Bilmem nedir enfüsî nedir âfâkî Kimdir fânî cihanda kimdir bâkî Dünyayı saran boşluğu hissetmiyelim Peymâneyi boş bırakma doldur sâkî 

         Azərbaycan ədəbiyyatının g ö rkəmli nümayəndələrindən biri olan Səməd Vurğun ö z zəngin və ç ox şaxəli yaradıcılığı ilə milli poeziyanın inkişafında mühüm rol oynamışdır. Onun əsərlərində vətənə bağlılıq, insan sevgisi, milli dəyərlərə sə daq ət və yüksək mənəvi ideallar əsas yer tutur. Şairin yaradıcılığı yalnız bədii-estetik baxımdan deyil, həm də ideya-məzmun cəhətdə n d ərin və təsirlidir. Bu baxımdan Səməd Vurğunun poeziyasında vətə n v ə insan sevgisinin təcəssümü xü susi diqq ətə layiqdir. Səməd Vurğunun yaradıcılığında vətən anlayışı mü q əddəs bir dəyər kimi təqdim olunur. Onun şeirlərində Azərbaycan torpağı, təbiəti, insanları və tarixi b ö yük sevgi və fəxrlə təsvir edilir. Ş air üçü n v ətən yalnı z co ğrafi məkan deyil, həm də milli kimliyin, mənəvi dəyərlərin və tarixi yaddaşı n da şıyıcısıdır. Onun “Azərbaycan” ş eirind ə vətənə olan dərin məhəbbət və bağlılı q y üksə k emosional ç alarlarla ifadə olunur. Ş air v ətəni an...