Mungli qushim, sayrab-sayrab kel, anglat, Kimlar erur Turk tilini sotg‘uchi? Bulbul kabi sayrab turgan bu tilni Uyalmayin bu o‘lkadan otguchi? Bolday totli, jondan aziz turkchani Tushunmayin, xo‘rlab-xo‘rlab yotg‘uchi? Mungli qushim, ularni qo‘y, sen sayra! Turk tilining dong‘in chiqar ko‘klarga! Qo‘y ularni, ular yo‘ldan ozsinlar, El ichida bo‘sh bo‘g‘uzlik sotsinlar! * * * Türkiye Türkçesi: Dil Dertli kuşum, şakıyarak gel, anlat Kimler imiş Türk dilini satanlar? Bülbül misali şakıyan bu dili Utanmadan bu ülkeden atanlar? Baldan tatlı, candan aziz Türkçeyi Anlamadan, horlayarak atanlar? Dertli kuşum, koy onları, sen şakı! Türk dilinin ünün çıkar göklere! Koy onları, onlar yoldan çıksınlar El içinde boş boğazlık satsınlar.

Həcər Atakişiyeva “Yazarlar” jurnalının redaktoru və  Yaradıcılıq Komissiyasının sədri,  ədəbiyyatşünas-tənqidçi  Əlişir Nəvai XV əsr türk dünyasının ən görkəmli söz ustalarından biri olmaqla yanaşı, klassik Şərq ədəbiyyatının inkişafında mühüm rol oynamışdır. Onun “Xəmsə”si türk dilində yazılmış ilk mükəmməl “Xəmsə” nümunəsi kimi ədəbi tarixdə xüsusi yer tutur. Məqalədə Əlişir Nəvainin “Xəmsə”sinin yaranma tarixi, ideya-bədii xüsusiyyətləri və Şərq ədəbiyyatının inkişafına təsiri araşdırılır.

Prof. Dr. Hüseyin Ayan 5'inci Mevlânâ Kongresi XVIII. yüzyıl şâirlerimizden olan Şeyh Gâlib (1171 H./ 1757-1758 M. -27 Recep 1213 H./4 Ocak 1799 M.) İstanbul’ludur. Mevlevî bir âilenin çocuğudur. Husûsi hocalardan ders almış ve babası tarafından yetiştirilmiştir. Kendi ifadesine göre, daha çocuk yaştayken, Mevlânâ’nın himmetiyle şiir söylemeye başlamıştır. Mevlevî-hâne’de, Mevlevî büyüklerinin sohbetlerinde bulunmuş, Mevlânâ’nın Dîvân-ı Kebîr’i ve Mesnevî’siyle meşgul olmuş, Mesnevî şerhlerini ve diğer tasavvufla ilgili kitapları okuyup incelemiştir. Mesnevî’yi, Kur’ân-ı Ma’nevi ve bürhân-ı Mevlevî olarak kabûl etmiş, bu kitabı  elinden düşürmemiştir. Hüsn ü Aşk yazmalarındaki kayıtlara bakılacak olursa, 27 yaşında iken, Mesnevî’yi onbirinci defa hatmettiğini görürüz. Mevlânâ ve yüzyıllar içinde tanınmış Mevlevî şâir ve âlimlere son derecede bağlı bulunan Şeyh Gâlip, eserlerinde, özellikle Dîvân’ı ile Hüsn ü Aşk’ında, münâsebetler düşürerek bunları anmış veya kendilerine övgüler ya...

Köşeyi dönerken gölgeni gördüm Yüreğim çarpmaya başladı güm güm Ey göçmen şiirim, masalım, öyküm Hep peşinden koşturup duruyorum. Yettim-yeteceğim derken çağ kuşluk Bir türlü dolmuyor bu ara boşluk Başıma vuruyor aşktaki hoşluk Feleğin çarkını durduruyorum. Bir kaşık aş ne ki kırk yıllık aca; İnsansız evlerde tüter mi baca? Zalim bir oyundur köşe kapmaca, Her zaman cezayı ben görüyorum. Şu bağlı bahtımı çözmeyi dene, Yüreğimle çiftleş, gezmeyi dene; Vuslat hangi güne, yazmayı dene; Hep meçhul semtlerde ben yürüyorum. Gölgen ak zambağa dönüştü birden, Bir daha geçmedin geçtiğin yerden, Sen ünlersin diye şu tepelerden Saatimi kurup ayarlıyorum…

Ulug‘vor qiyofa - mustahkam, Raqamlar shunchaki ehtiyoj. Hislari qulf kabi berk, mahkam, Muhabbat dunyosi sim-siyoh. Sokin kuy avjida - rekviyem, Motsart bilan bir finjon qahva. Shu telba nigohni ko‘ray deb, Tentirab yuribman shaharda. Yuragi misoli bir sohil, Langarin tashlaydi kemalar. Ko‘rfazga boqaman xo‘rsinib, Tashriflar qalbimni parchalar. Qahrabo ko‘zlarda uchqunlar, Sachraydi go‘zallik ko‘rsa bas. Oysiz tunlar, yulduzsiz tunlar. Hatto tushda meniki emas. Yashasaydik o‘rta asrda, Raqs kechasi, musiqa - Shopen. Ohanglarga to‘lgan qasrda, Oppoq royal, yolg‘iz u va men. Ustunlari naqshinkor, ko‘rkam, Devorlarda "Van Gog", " Pol Gogen". Savlat to‘kib turar "Mone" ham Va chalishni boshlar Betxoven... Tasavvur mahsuli ertakka, Yasagim kelmaydi intiho. O‘zgaga atalgan erkakka, Xayolni bog‘lash ham bir gunoh. Tun qorayar hissiz, ma’nosiz, Termuladi nigohlar yo‘lga. Xonadoshing yechib paltosin, Ilib qo‘yar asta stulga. So‘ng so‘raydi ovqat neligin, Lek so‘r...

Aşk kim sûret-i Mevlânâdır Mâni-i hilkat-i Mevlânâdır Cünbîş-i dâire-i kevn-ü mekân Eser-i himmet-i Mevlânâdır Bâis-i rif’at-i dervişânın Şeref-i hidmet-i Mevlânâdır Dest-efşân olıcak zıll-i hümâ Sâye-i devlet-i Mevlânâdır İttifâk ile gürûh-ı efrâd Âşık-ı nisbet-i Mevlânâdır İftihâr eylese Gâlib ne aceb Bende-i Hâzret-i Mevlânâdır

Bolaligimda televizor qarshisida oʻtirib, multfilm koʻrishdan koʻra ham koʻpincha spektakl tomosha qilardim. Oʻsha yillari  Toshkentdagi Milliy akademik drama teatrida sahnalashtirilgan turli janrdagi pyesalar lentaga yozib olinib, keyinchalik televizion tarzda omma eʼtiboriga  havola qilinardi. Men ularni kutib yashar, ular mabodo namoyish etilgudek boʻlsa, butun diqqatimni bir yerga jamlab, televizor oldidan hech qayerga siljimasdim. Yuragimni haddan tashqari taʼsirlantirgan va ezgan spektakl- shubhasiz, Shekspirning “Otello”si edi. Bu pyesaning sahnalashtirilgan varianti ilk daqiqalardan boshlab  shuurimni qamrab, magnitdek oʻziga tortgan va murgʻak vujudimni dahshatga solib, ostin-ustun qilib yuborgandi. Xuddi kecha boʻlgandek esimda: men spektaklni ham telbadek qiziqib, ham dahshatga tushib tomosha qilgandim. Oʻn yashar bolaga bunday oʻtkir syujetli, ogʻir jarayonli spektakllarning fojeaviyligi kattalardan koʻra koʻproq taʼsir qilishini, ruhiyatiga teran yetib borish...

O‘sha yo‘l,  O‘sha yo‘lakcha. Hamon o‘sha edi yo‘ldagi chiziq Men uchun bu yo‘lning fayzi bo‘lakcha,    Sen... taqdirimdagi eng go‘zal yoziq! Yoziqlarim ichra manguga borsan, Sen qolib ketgansan vidolarimda. Borsanki, hamisha yoding mujassam, Va mangu yashaysan duolarimda... *     *     * Bunda  ortga qadam bosilmas aslo, Ketmaslikka hujjat, ishqi ilohiy. Bunda  baxtsizlik yòq, baxt ham yòq ammo, Mamnunlik hissini tuyasan boqiy. Bunda  anglamaysan asl damlarni Kòrinib qoladi, oddiy va sodda. Hech yodga olmassan, foniy ğamlarni, Bari bayon bo'lar shu qasamyodda! Imzoying chekasan, yashil yaproqqa, Xazonrezgi sasda kuylaysan qo'shiq. Sira hojat qolmas, boshqa sòroqqa, Dardingga joningni joylaysan qòshib. Xullas, qadamingni bosaver dadil, Òylanishdan sira foyda bòlmagay. Sening shartnomangga yagona dalil, Qalbida Xudo bor inson òlmagay! Qalbida Xudo bor inson òlmagay! 16.03.2022

TÜRKSOY tarafından düzenlenen II. Türk Dünyası Genç Şairler Festivali, 17 Temmuz 2026 tarihinde Azerbaycan’ın Ağdam şehrindeki Mugam Merkezi’nde, Vaqif Şiir Günleri kapsamında gerçekleştirildi.

Sənə necə deyim indi mən kiməm, Kökdən düşmüş tarda bir qərib siməm. O gözəl günləri anınca gözlərim doldu, Mənə nə oldusa eşqindən oldu. Demirəm ki, eşq gəldi bayılmadım, Bu sevdadan bihuş oldum, heç ayılmadım. Adınla yanaşı çəkildi adım, Mənə nə oldusa eşqindən oldu. Bəzən çox yaxınsan, bəzən çox uzaq, Bəzən bir mələksən, bəzən bir uşaq. Bir gün gözlərindən axar bu günah- Mənə nə oldusa eşqindən oldu. Gün gələr fələyə bel bağlayarsan, Gecələr səssizcə hey ağlayarsan. O ötən sevgini soraqlayarsan, Mənə nə oldusa eşqindən oldu...

    Kutubxonada o'sib,ulg'aydim desam ham mubolag'a bo'lmaydi. Mayda oppoq gulli, jimjimador barglari majnuntol kabi osilgan, poyasida qator tizilgan yam-yashil, chiroyli gul hamda seret, sertikon ko'rinishidan tipratikanni eslatuvchi kaktus makon tutgan deraza yoniga joylashib olganman. Derazadan quyosh chiqishini, kechki shafaqning sehirli jilosini, quyosh botishini tomosha qilishni yoqtiraman. Azim shaharning osmon qadar cho'zilgan imoratlari, bag'rida yashayotgan odamlar, mashinalar shovqini men uchun yaqin va qadirdon bo'lib qolgan.     Atrofimda do'stlarim juda bisyor. Ular ham kelib, ketib turishadi. Maroqli suhbatlar quramiz. Lekin, hamma ham shunchaki do'st emas, dardini his qiladigan, bir qarashda seni tushunadigan yaqin odami bo'lishni xohlaydi nazarimda. Men ham hamma qatori kutubxonaga keladigan odamlar ichidan o'zimga chin do'st izlayman. Gaplashsam dardlarim arisa,kulishsam qalbim g'uborlardan tozalansa deyman...   ...

Döndüm dolaştım ben gurbet elleri Dünyaya çakmağa yol bulamadım Bahçelerde gördüm bir çok gülleri Sevdiğime benzer gül bulamadım Bıktım usandım da acı dillerden Ağılarla dolu uzun yıllardan İmdat umariken akan sellerden Kendim gibi akan sel bulamadım Yandım yakıldım ben ateşlere Vardım takıldım da ben bir neştere Delindi ciğerim serildi yere Beni kaldıracak el bulamadım Benim bu dünyaya geçmiyor nazım Felekten kalmadı gayri niyazım Halimi sen anla hey iki gözüm Derdimi diyecek dil bulamadım Bağıran çağıran aciz bülbülüm Ne kadar bağırsam duymuyor gülüm Karac'oğlan der ki imdatçin ölüm Mezardan gayrı bir yol bulamadım

Evveliñe olmadı hiç ibtidâ Âhiriñe dahı yokdur intihâ Zâhir ü bâtın saña hep muntazır Bâb-ı fazlıñdan ider küllî recâ Ey Kerîma’llâh Kuddûsü’s-selâm V’ey Rahîm ü Hâlik-ı arz u semâ Mâlikü’l-mülk-i hakâyık ins ü cân ‘Arş u kürs levh u kalem tahte’l-‘ulâ On sekiz biñ ‘âleme sensin İlâh Râzıkı hem hâfızısın ey Hudâ Sensin ol Cebbâr-ı ‘âlem zü’l-celâl Kahr iderseñ yek nefs olur fenâ Cins ü misliñ yok nazîriñ bir dahı İllâ mahbûbuñ Muhammed Mustafâ Nûr-ı vechiñden anı var eyledüñ Sevdüñ anı derdlere kılduñ devâ A‘zam-ı şânıñ bilinmeklik muhâl Şerh olunup dile gelmez Kibriyâ Geldi her kim ‘âleme her kim gele Nûr-ı vechiñden olurlar âşinâ’ Nûr-ı zâtıñ kıble kılduñ cânlara Bendesidür enbiyâ vü evliyâ Bahr-ı zâtıñdan haber bilmeklige Bulmadı yol ger veli ger enbiyâ Bahr-ı mutlak lâ-te‘ayyün künh-i zât Vasf olunmaz niçedür ol Hû bekâ Dem-be-dem dir tapuña tübtü ileyk Secde kılmış pâyiñe nûr-ı ‘amâ Eyle olsa işbu remzi añlayan Eylemez bundan öte çûn ü çirâ Bu Sinân Ümmî temennâ kıldugı Pâk zâtıñd...

"Allah'ı çok zikredin" diye ayet geldi Zikrin deyip ağlayıp yürüdüm ben işte. Cemalini aşıklara vaad etti Aşık yolunda canım verip yürürdüm ben işte. Sağlam aşıkı Allah sevip kulum dedi Ara yolda kalmasın deyip tasasını çekti Yalancılar cemalimi görmez dedi Aşk kapısında sağlam olup durdum ben işte. Akıllı isen kabristandan haber al Ben de şunlar gibi olmam deyip ibret al "Ölmeden önce ölünüz"e göre amel eyle Bu hadisi fikreyleyip öldüm ben işte. Haber verir "felizehu kalilen" diye Yine der "veleyebku kesiran" diye Bu ayetini anlamına göre amel eyle diye Bu dünyada hiç gülmeden yürüdüm ben işte. Amelsizler kahkahayla güler şen yürür Fermanına boynunu sunan gamla dolu yürür Gece gündüz gözleri yaş dolu yürür Gözyaşım derya eyleyip yürüdüm ben işte. Nefsden geçib sağlam aşıklar Allah dedi Seher tump dört dövünüp gözünü oydu Rahmeyleyip Allah özü nazar eyledi Ondan sonra derya olup taştım ben işte Zalim nefsim hiç bırakmadan ateşe attı Vücudum k...

Ben ölürsem akşamüstü ölürüm Şehre simsiyah bir kar yağar Yollar kalbimle örtülür Parmaklarımın arasından Gecenin geldiğini görürüm

Ey orazi shams-u qamarim, netti, ne bo‘ldi?  Vey, tishlari durri guharim, netti, ne bo‘ldi?    Ko'nglum kuyarindin sanga men pand berurmen,  Ey marhami jon-u jigarim netti, ne bo‘ldi?    Sen bor ekan o'zga kishiga nazar etsam,  Chiqsun bu mening diydalarim, netti, ne bo‘ldi?    Gah javr ila o'tur meni, gah noz ila, sendin  Haqqoki mening yo'q guzarim, netti, ne bo‘ldi?    Ey lu'bati Shirin, seni Farhod mengizlik,  Olamg'a yoyildi sevarim, netti, ne bo‘ldi?    Umrumni sening qullug'ungga sarf qilibmen,  Ey o'z qulidin bexabarim, netti, ne bo‘ldi?    Bir zarra chuchuk so'zni Atoyidin ayarsen,  Ey lablari shahd-u shakarim, netti, ne bo‘ldi?

Yesevî dervişlerinden Ahmed Yesevî’nin kardeşi İbrâhîm Ata’nın oğlu olan İsmâîl Ata’nın torunudur. Aslen Afganistan’ın Belh şehrindendir. Ölüm tarihi bilinmeyen şairin kabri de buradadır. Ali Şir Nevâyî’nin verdiği bilgiye göre Atayî; derviş meşrepli, hoş yaradılışlı, alçak gönüllü, şen tabiatlı biriydi. Türkçe söyleyen şairlerden olup şiirleriyle kısa zamanda Türkler arasında şöhret kazanmıştı.  Elimizdeki tek eseri Dîvân’ıdır. Atayî Dîvânı’nın Petersburg Şarkiyat Enstitüsü’nde tek nüshasında 260 gazel vardır. Metin, 16. yüzyılda istinsah edilmiş ve Tebrizli Beylerbeyi Fethalî Han tarafından saklanmıştır. Samoyloviç (1927), Dîvân’daki 17 gazelin metnini yayımlamış ve dil özelliklerini incelemiştir. Atayî Dîvânı’nın tam metni Özbekistan’da neşredilmiştir. Bu çalışmanın giriş kısmı Türkiye Türkçesine çevrilmiştir.  Atayî; “Atayî”nin yanı sıra Yesevî ailesine mensup olması nedeniyle Dîvân’ının ilk ve son sayfalarında “ Şeyhzâde Atayî ” mahlasını da kullanan mutasavvıf bir şairdi...

1583 yılında İstanbul’da doğdu . Sultan III. Mehmed devri kadıaskerlerinden tanınmış şair ve âlim Nev‘î Yahyâ Efendi’nin oğludur.  Önce babasından, daha sonra Kafzâde Feyzullâh Efendi’den ders aldı. 1601 yılında Ahîzâde Abdülhalîm Efendi’den mülâzım olarak tahsilini tamamladı. İstanbul kadısı Zekeriyyâ Yahyâ Efendi’nin yardımıyla 1605’te kırk akçelik İstanbul'un bugünkü Koca Mustafa Paşa semtinde bulunan Canbaziye Medresesi  müderrisliğine tayin edildi. 1608’de müderrisliği bırakarak kadılığa başvurdu ve Lofça kadılığına atandı. Bir süre sonra kadılıktan alındı. 1018/ 1610’da Babaeski kadısı, ardından Varna, Rusçuk ve 1618’de Silistre kadısı oldu. 1620 yılında Tekirdağ, arkasından da Hezargrad kadılıklarına tayin edildi. Buradan azledilince bir süre Tırnova ve Sahra kadılıklarının gelirleri kendisine verildi. 1624’te Tırhala kadılığına gönderildi. Manastır ve yeniden Tırhala kadılıkları yaptıktan sonra  1632’de Üsküp kadısı oldu. Üç yıl sonra azledilerek İstanbul’a döndü ...

Toprak döşek, taş yastık Huzme emziren ağaç Dünyayı dala astık Bir saatlik bir ilaç Oruç bozmayan su Peygamber uykusu Peygamber uykusu Büründük gölgemize Güneş bakarken dimdik Uzandığımız göze Gönül dağında geldik Yar eteğinden su Peygamber uykusu Peygamber uykusu Birkaç pamuk bulutla Sarılır göz yaramız Ten kavgasına mola Dalıp dolmak sıramız Rüzgar yüzdüren su Peygamber uykusu Peygamber uykusu

Divane gönlümü eğlemek için Bir güzel isterim Çalab'ım senden Düşmanlar bağrını dağlamak için Bir güzel isterim Çalab'ım senden Yare gideceğim yollar yokuşlu Ak gerdanında çifte benler nakışlı Üsküfün eğdirmiş şahin bakışlı Bir güzel isterim Çalab'ım senden Dilberler içinde geydiği belli Olsun Köroğlu'nun Ayvaz'ı dengi Bir karış gerdanlı püskürme benli Bir güzel isterim Çalab'ım senden

Hayyâm'ı alıp tercüme et derlerse Öğrenmek içün tâlib isen bir derse Derdim ki rubâîsini nazmetmelisin Hayyâm onu Türkîde nasıl söylerse 

Ey dostlar cahil ile yakın olup Bağrım yanıp candan doyup öldüm işte ben Doğru söylesem eğri yola boynumu çeker Kanlar yutup gam zehrine doydum işte ben Cahil ile geçen ömrüm nar sakar Cahil olsan cehennem ondan çekinir Cahil ile cehenneme doğru kılmayın sefer Cahiller içinde yaprak gibi soldum işte ben Dua edin cahillerin yüzünü görmeyim Hakk Teala refik olsa bir dem durmayayım Hasta olsa cahillerin halini sormayayım Cahillerden yüzbin cefa gördüm işte ben Haykırsam Hakk imdadıma yetişir mi ki? Göğsümdeki paslarım gider mi ki? Bütün cahiller bu alemden gider mi ki? Cahillerden yüzbin cefa gördüm işte ben Hakk vuslatını arayıp bulmadan hayraneyim Durmadan ağlayıp gönlü harab divaneyim Halimi sorsan ben Sevgili'nin talibiyim Sevgili arayıp yok olup geldim işte ben Yer altına kaçıp girdim cahillerden Elim açıb dua isteyib merd kişilerden Garib canım yüz tasadduk bilgelerden Bilge bulmayıp yer altına girdim işte ben Cahilleri benden sorma göğüsüm çıka Hakk'dan korkub yas tutsam gü...

I Qilg‘ilik qilinib, bechora qizning qizligi olinib, bo‘lar ish bo‘lib bitgandan keyin, ikkalasi jimjit bo‘lib ikki tomonga cho‘zilishdilar. Uyning ichi, tashqari hovli, ko‘cha-ko‘y xuddi tong otishidan sal burung‘i vaqtlarday — chuqur, vazmin va tinch bir jimlikka botqon edi. Ba’zi-ba’zidagina pastak piromondan bir juft er-xotin musichalarning kukulashlari, qo‘shni hovlidan yosh bolalarning o‘yin ustidagi shovqunlari, ko‘cha tomondan yakka-yarim yigitlarning kuchsiz va g‘amli qo‘shiqlari eshitilib qo‘yardi. Darvoza eshikning tor bir yorig‘idan uy ichiga jindakkina yorug‘lik tushar va u ham yolg‘iz qizning so‘lg‘in yuzini yoritardi. So‘fining shomg‘a aytgan azoni O‘lmasboyni qo‘zg‘otib yubordi. U sekingina turib, usti-boshini tuzatdi-da: «Qiz uxlagan bo‘lsa, uyg‘otib qo‘yayin!» deb uning boshiga keldi. Qiz ko‘zi ochiq, ezilgan, behol… cho‘zilib, xayollanib yotardi. Oppoq oqargan yuzlarini sekingina O‘lmasboyga burdi. Xoin erkakning marhamatsiz ko‘zlari bilan aldangan qizning so‘nik ko‘...